Len Deighton

Len Deighton

Książki

Powieści szpiegowskie

  • The Ipcress File (1962) (wyd. polskie - Towarzystwo prania mózgu)
  • Horse Under Water (1963)
  • Funeral in Berlin (1964)
  • Billion-Dollar Brain (1966) (wyd. polskie - Mózg za milion dolarów)
  • An Expensive Place to Die (1967)

    Michael Caine jako Harry Palmer Od książki Icpress File rozpoczęła się pisarska kariera Lena Deightona. Wydając ją LD przybrał swoje drugie "pisarskie" imię Len - pod prawdziwym - Leonard Cyril wydając tylko niskonakładowe publikacje o znaczkach pocztowych używanych w poczcie lotniczej obsługiwanej przez niemieckie sterowce - Zeppeliny.
    Pierwsze książki LD opowiadały o rycerzach zimnej wojny - szpiegach. Szpiegach małych i wielkich, skorumpowanych bardziej i mniej, zadawalających się obserwowaniem rzeczywistości i zmieniających ją.
    Trzy książki szybko zostały sfilmowane:

  • Icpress File - 1965 - reż. Sidney J. Furie i Len Deighton,
  • Funeral in Berlin - 1966 - reż. Guy Hamilton i Len Deighton,
  • Billion-Dollar Brain - 1967 - reż Ken Russell i Len Deighton.
    Ponieważ swoje książki LD pisał w pierwszej osobie liczby pojedyńczej na potrzeby filmu narratora trzeba było nazwać. I tak pojawił się Harry Palmer - bohater, lub może antybohater (?), pierwszy filmowy szpieg w okularach, antyteza Jamesa Bonda.
    W rolę Harrego Palmera wcielił się Michael Caine (zdjęcie po prawej).
    Polski przekład - zarówno "Towarzystwa Prania Mózgu" jak i "Mózgu za Miliard Dolarów" oceniam na 3 z plusem. To nie są złe przekłady, ale jakość przekładów W. Nycza bardzo podniosła poprzeczkę :)
    Link do strony pełnej informacji i zdjęć z filmów o Harrym Palmerze

  • Spy Story (1974)

  • Yesterday's Spy (1975) (wyd. polskie - Wczorajszy szpieg)

  • Twinkle, Twinkle, Little Spy (1976 lub 1977)
    Czekam na polski przekład historii rosyjskiego uczonego Bekuva, który postanowił przejść na stronę wroga, najbardziej ciekawi mnie jak tłumacz poradzi sobie z tytułem:
    Twinkle, Twinkle Little Spy
    jest parodią starego angielskiego wierszyka dla dzieci "The Star" napisanego gdzieś w początku XIX wieku przez Jane Taylor:
    Twinkle, twinkle, little star
    How I wonder what you are!
    Up above the world so high
    Like a diamond in the sky.

    Wierszyk ten parodiowany był chyba przez wszystkich. Lewis Caroll w "Alicji" przerobił go na:
    Twinkle, twinkle, little bat!
    How I wonder what you're at!
    Up above the world you fly,
    Like a tea-tray in the sky.
    Zatem w przekładzie bardziej dosłownym powinno być "Migu, migu, mały szpiegu"; a gdyby chcieć sięgać do tradycji i robić przekład poetycki coś w stylu:
  • Pan szpieg był chory,
  • Wszyscy szpiedzy, mali i duzi
    lub w ostateczności:
  • Lulajże, mały szpiegu (właśnie są święta).

    Historia Bernarda Samsona

  • Berlin Game (1983) (wyd. polskie - Gem w Berlinie)
  • Mexico Set (1984) (wyd. polskie - Set w Meksyku)
  • London Match (1985) (wyd. polskie - Mecz w Londynie)
  • Winter: A Berlin Family 1899-1945 (1987) (wyd. polskie - Winterowie. Dzieje berlińskiej rodziny 1899 - 1945)
  • Spy Hook (1988) (wyd. polskie - Szpiegowski haczyk)
  • Spy Line (1989) (wyd. polskie - Szpiegowska żyłka)
  • Spy Sinker (1990) (wyd. polskie - Szpiegowski spławik)

    Berlin Bernard Samson - urodzony w początku lat czterdziestych; syn oficera wywiadu brytyjskiego przybył z ojcem, budującym sieć agentów wywiadu brytyjskiego, do Berlina w 1945 roku. Wychowany w Berlinie Zachodnim, wielokrotnie wraca do tego miasta, najpierw jako oficer operacyjny a następnie wyższy oficer wywiadu brytyjskiego.
    Z Bernardem Samsonem po raz pierwszy spotykamy się w połowie lat osiedziesiątych, kiedy ze swoim przyjacielem z dzieciństwa - Wernerem Volkmannem czeka na przejściu granicznym "Checkpoint Charlie" na uciekającego z Niemiec Wschodnich agenta - Brahmsa Cztery. Z następnych ośmiu wciągających i wspaniale napisanych książek dowiedzie się prawie wszystkiego o tym zgorzkniałym czterdziestoletnim mężczyźnie, któremu niewyparzony język, chęć działania, brak zrozumienia dla idei "gierek biurowych", porywczość i nigdy nie ukończona dobra prywatna angielska szkoła nie pozwalają zająć wymarzonej pozycji - szefa berlińskiej rezydentury.
    Życie Bernarda Samsona jeszcze bardziej się skomplikuje, gdy okaże się, że jego żona Fiona, również wyższy oficer MI5 pracuje dla KGB...
    Sama postać Bernarda Samsona niewątpliwie wiele zawdzięcza postaci Harrego Palmera; możnaby pomiędzy nimi znaleźć wiele podobieństw i mało różnic.
    Najlepsza jak dotąd powieść Deightona - inteligentna, dowcipna, choć przepojona goryczą - nasuwa porównanie z Raymondem Chandlerem przeniesionym na grunt brytyjski i piszącym o prywatnym szpiegu. [Sunday TIMES]
    Co jeszcze mogę dodać od siebie - doskonałe opisy miast, a zwłaszcza najdziwniejszego miasta Europy, miasta, którego już nie ma - podzielonego Berlina lat osiemdziesiątych.
    Nijako "po drodze", podczas zbierania materiałów do historii o Bernardzie Samsonie powstała historia berlińskiej rodziny "Winterowie" - książka w stylu sagi, zupełnie inna od sensacyjnej historii "tenisowej" i "rybackiej", ale równie warta przeczytania...
    Czytając sagę Bernarda Samsona pamiętajcie, że napisał ją znawca kuchni, historii zeppelinów i europejskich miast. I potrafi znakomicie wykorzystać swoją wiedzę...
    Polski przekład - Michała Ronikier, Teresy Sośnickiej i Bogusława Lewandowskiego - wyjątkowo udany; Zbigniewa Królickiego ("Szpiegowski Haczyk") - niestety, znacznie mniej.

  • Faith (1994)
  • Hope (1995)
  • Charity (1996)
    Trzy ostatnie książki z tej serii niestety dowodzą, jak trudno jest przeprowadzić postać stworzoną dla zimnej wojny przez lata po upadku Imperium. Gdyby reguła ta tyczyła się tylko książek i filmów obroślibyśmy w łatwą do przemielenia makulaturę i nieco trudniejsze do recyclingu rolki celuloidowej taśmy. Niestety, dotknęła też wielu żywych ludzi - ale to już (na szczęście) nie mój temat.
    Akcja Hope częściowo dzieje się w Polsce - ale jest to taka Polska Jarry'ego (" rzecz się dzieje w Polsce, czyli nigdzie"). LD zawsze imponował mi świetnym przygotowaniem pisanych książek, bardzo dobrą znajomością chociażby Berlina czy Wiednia.
    Tym razem znajomość Polski i Warszawy ograniczył chyba do jednego starego przewodnika i mapy z atlasu samochodowego. Najwięcej nie skrępowanej radości może dostarczyć jednak lektura opisu Bazaru Różyckiego...

    Powieści

  • Only When I Larf (1968)

  • Bomber (1970) (wyd. polskie - Nalot) Lancaster
    Gdyby tylko w roku 1943 był 31 czerwca i gdyby w Niemczech istniało miasto Altgarten książka ta byłaby wiernym dokumentem o nalocie na Krefeld, który na skutek tragicznej pomyłki zakończył się nad Altgarten. Nie jest to jednak książka historyczna, tylko powieść. Powieść nietypowa, gdyż bardzo bogata w nieskończoną ilość starannie przemyślanych i sprawdzonych szczegółów. O genezie tej powieści Len Deighton pisze tak: "Po zakończeniu książki, kusi aby spojrzeć wstecz i przypomnieć sobie moment jej narodzin. To spojrzenie wraca do pewnego popołudnia 1944 roku, kiedy to mój przyjaciel z lat chłopięcych, mechanik pokładowy Colin Smith, świeżo po powrocie ze swojego pierwszego lotu bombowego, opowiedział mi, jak załogi podczas odprawy ucieszyły się na wiadomość, że będą im towarzyszyć bombowce Stirling, bardziej narażone na ataki." LD starał się napisać tę książkę jak najdokładniej i dzięki zebraniu tysięcy szczegółów z książek, zdjęć, rozmów a nawet osobistych lotów różnymi samolotami udało mu się to znakomicie. Dokładne przygotowanie się L.D. do pisania Nalotu obejmowało nie tylko lektury regulaminów RAF, mapy zasięgów niemieckich stacji radiolokacyjnych, czy studiowanie organizacji straży pożarnej ale również zajęcia typowe bardziej dla historyka, niż pisarza, takie, jak opracowanie, wspólnie z planistą nadmorskiego Brighton, szczegółowych planów nieszczęsnego Altgarten - w tym takich detali jak sieć gazowa, wodna, elektryczna czy też dynamika przewracania się budynków. Pomimo tego LD nie stracił najważniejszej perspektywy - perspektywy na człowieka - zarówno lotnika jak i ofiarę bombardowania. Postacie są żywe i prawdziwe, LD motywuje psychologicznie swoich bohaterów i nie wprowadza "papierowych postaci"."Nalot" był pierwszą taką książką w dorobku LD, książką, która zapewniła mu trwałe miejsce w historii literatury angielskiej. Spotkała się także z uznaniem profesjonalistów. "Najlepsza książka o działaniach lotnictwa podczas II wojny światowej jaką czytałem" - to opinia Denisa Crowley-Millinga; marszałka RAF. Jeżeli będziecie czytać polskie wydanie - oprócz wspaniałej książki LD poznacie też doskonały przekład Władysława Nycza.


  • Declarations of War (1971)
    Zbiór opowiadań o tematyce wojennej z różnych frontów - od marszu Hannibala przez Alpy aż po Wietnam. Jak w każdym zbiorze opowiadań - kilka świetnych, kilka bardzo przeciętnych. Polecam zaskakującą puentę w "Mission Control: Hannibal One", ale nie polecam zbyt "Czechowowskich" jak na mój gust "It Must Have Been Two Other Fellows" czy "Twelve Good Men and True". Miłośnikom "Pogoni za Catchiattem" zwracam uwagę na opowiadanie "First Base". To ta sama koncepcja postrzegania świata. Warto też przeczytać "Bonus for a Salesman". Gdyby ktoś przez przypadek włączył je do zbiorku Grahama Greena pewnie żaden wydawca ani krytyk nie spostrzegłby różnicy...

  • Close-Up (1972) (wyd. polskie - Zbliżenie)
    Przed napisaniem tej ksiązki LD współreżyserował trzy filmy nakręcone na podstawie własnych powieści. Miał chyba wystarczająco dużo czasu na obserwacje angielskich ludzi filmu - aktorów, reżyserów, producentów i setek innych profesji, skoro napisał tak barwną i przekonywującą książkę o tym, co dzieje się z aktorem, gdy odklei już brodę, wąsy, brwi, zmyje makijaż i wyjmie barwne szkła kontaktowe.
    Miłośnikom Harry Palmera czy Bernarda Samsona ta książka może się nie spodobać, ale miłośnicy LD powinni ją przeczytać koniecznie - chciażby, żeby zobaczyć, jak wszechstronny to pisarz. Nie mówię już o miłośnikach kina - dla nich to może być jedna z ważniejszych książek.
    O ile obraz inżynierów wyobraźni zmienił się LD w 1995 podczas kręcenia Midnight in St. Petersburg - powrotu Harrego Palmera po 30 latach na razie nie wiemy.

  • SS-GB (1978) (wyd. polskie - SS-GB)
    Historia alternatywna - co by było, gdyby... pociągała wielu pisarzy a chyba najbardziej znanym przykładem udanej historii alternatywnej jest "Człowiek z Wysokiego Zamku" Philipa K. Dick.
    Alternatywna historia LD zaczęła się w dniu, w którym "tak liczni" nie mieli już co zawdzięczać "tak nielicznym" i pancerne oddziały Wehrmachtu do listy swoich zwycięstw po Pradze, Warszawie, Brukseli i Paryżu dopisały Londyn.
    Ameryka, wierna doktynie izolacjonizmu przygląda się z daleka i z coraz większym znudzeniem, jak europejczycy nie mogą uporządkować swoich spraw.
    Dobra, wartko napisana, dowcipna i przemyślana książka. Wciąga!

  • XPD (1981) (wyd. polskie - XPD)
    XPD czyli "zalecany zgon". Najpierw politycy a potem historycy uporządkowali obraz świata. Wszyscy wiedzą, kto był winny a kto został zwycięzcą. Istnieją jednak dokumenty, które mogą zburzyć ten prosty i powszechnie akceptowany obraz powojennego świata. Kto zbytnio się do nich zbliży zostanie oznaczony złowieszczymi literami XPD.
    Kolejna wciągająca i świetnie napisana powieść LD.

  • Goodbye Mickey Mouse (1982) (wyd. polskie - Żegnaj, Myszko Mickey)
    Myszka Mickey - amerykański slang wojskowy. Wszystko, co jest niekonieczne lub nieważne. Określenie to wywodzi się od imienia postaci z filmów rysunkowych Walta Disneya i jest aluzją do jej dziecinnego charakteru, naiwnej prostosty itd.
    Grudzień 1943, amerykańscy piloci Mustangów w Anglii, ochraniający nocne eskapady bombowców nad okupowaną Europę. Niby to już wszystko znamy, ale co wiemy o relacjach amerykańskich lotników z rdzennymi anglikami? Kto komu okupował kraj i jak podkradał kobiety? Dowiecie się wszystkiego z tej błyskotliwej i nastrojowej książki. Przeplatający się przez powieść niezbyt błyskotliwy romans być może dał koncept twórcom filmu Pearl Harbour (jedna kobieta kocha dwóch lotników; jeden z nich ginie, zagadka za pół punkta - z kim jest w ciąży?).
    Link do znacznie mniej entuzjastycznej, ale ciekawej recenzji tej samej książki

  • MAMista (1991)

  • City of Gold (1992) (wyd. polskie - Złote miasto)
    Tytuł tej książki nie ma szczęścia do polskich księgarni. W antykwariacie w Łodzi widziałem "Złote Miasto" upchnięte w dziale "historia sztuki" obok teoretycznych prac Kandinsky'ego, w internetowym sklepie "Wirtualnej Polski" nadano jej tytuł "Złote Miasto Inków" dodając w ten sposób jeszcze jedną kwestię do i tak bogatej listy zainteresowań LD.
    Tym czasem "Złote Miasto" to powieść dziejąca się w Kairze, które to miasto nazwano tak dzięki nieskończonej ilości drobin piasku nawiewanego z pustyni i lśniącego, zwłaszcza w świetle zachodzącego słońca.
    II Wojna Światowa, angielski zdymisjonowany oficer jedzie pociągiem z pilnującym go żandarmem do Kairu. Nikt w Kairze nie zna żadnego z nich, ale jednego czeka wieloletni wyrok, a drugiego awans.
    Szok termiczny? Wylew? Choroba wieńcowa? Zator płucny? Tego się nie dowiemy, w każdym razie żandarm umiera. Więzień szybko decyduje się zmienić ubrania - i swój los w życiu.
    Kolejna błyskotliwa i wciągająca książka LD, pełna nieoczekiwanych zwrotów akcji i humoru.

  • Violent Ward (1993)

    Książki historyczne

  • Fighter:The True Story of the Battle of Britain (1977) (wyd. polskie - Myśliwiec)
    Spitfire Moim zdaniem niedościgniony wzór książki historycznej dla laików. Kiedy zaczynacie ją czytać nie musicie wiedzieć, że myśliwiec to coś innego niż bombowiec ani, że w działaniach wojennych istnieje coś takiego jak taktyka i strategia. Nawet, jeśli te sprawy zupełnie was nigdy nie interesowały przeczytacie ponad 300 stronnicową książkę "jednym tchem". Poznacie odpowiedzi nie tylko na powyższe pytania, ale także dowiecie się dlaczego samolot lata i co to jest siła ciągu, jak działa radar, kto i w jaki sposób zawyżał dane o zestrzelonych samolotach wroga. Mnóstwo faktów, ale też sporo anegdot i plotek, dzięki czemu nie czuje się ciężaru tej lektury. I oczywiście znowu znakomity przekład Władysława Nycza.

  • Airshipwreck (1978)
  • Blitzkrieg: From the Rise of Hitler to the Fall of Dunkirk (1979)
  • Battle of Britain (1980)
  • Blood, Tears and Folly: An Objective Look at World War II (1993)

    Książki kucharskie

  • Ou est le Garlic (1965)
  • Action Cook Book (1965)
  • ABC of French Food (1989)

    Skąd zdobyć książki?

    Wiele książek LD było wydanych w języku polskim po 1989 roku (przed "przełomem" ukazał się jedynie "Nalot". Większość z nich to pozycje wyczerpane. Dopóki nie doczekają się wznowień (w co na razie wątpię) musicie zadowolić się egzemplarzami z drugiej ręki.
    Oprócz tradycyjnych antykwariatów używane egzemplarze polskich wydań można znależć na aukcjach Allegro. Jeżeli będziecie tam kupować, pamiętajcie, iż Sprzedających jest więcej niż Kupujących i chwilę czekając można uzyskać naprawdę atrakcyjną cenę!